وقتی مصرف‌کنندگان با کمک ابزارهای هوشمند آگاه‌تر عمل می‌کنند، بنگاه‌ها نیز ناچار می‌شوند در قیمت‌گذاری، کیفیت و نحوه عرضه کالاها شفاف‌تر باشند. به بیان دیگر، هوش مصنوعی فقط رفتار خریدار را تغییر نمی‌دهد، بلکه فروشنده و کل زنجیره بازار را هم به سمت رقابتی‌تر شدن سوق میدهد. این تحول به‌ویژه در بازارهایی مانند مواد غذایی، لوازم خانگی و پوشاک بیشتر قابل مشاهده است.
هوش مصنوعی دیگر فقط یک فناوری لوکس و مخصوص شرکت‌های بزرگ نیست، بلکه به‌تدریج در حال ورود به زندگی روزمره خانوارهای ایرانی است؛ آن هم در زمانی که تورم، قدرت خرید را کاهش داده و تصمیم‌گیری اقتصادی را برای مردم دشوارتر کرده است. در چنین شرایطی، الگوی مصرف خانوارها از خریدهای برنامه‌ریزی‌نشده و سنتی به سمت انتخاب‌های دقیق‌تر، مقایسه‌محور و محتاطانه‌تر حرکت کرده و هوش مصنوعی در این تغییر نقش پررنگی پیدا کرده است. از پیشنهادهای هوشمند فروشگاه‌های اینترنتی گرفته تا ابزارهای مقایسه قیمت و مدیریت هزینه، این فناوری به یکی از عوامل اثرگذار بر رفتار مصرف‌کننده تبدیل شده است.
در سال‌های اخیر، بسیاری از خانواده‌ها برای کنترل هزینه‌های خود به ابزارهای دیجیتال روی آورده‌اند. اپلیکیشن‌های خرید، پلتفرم‌های فروش آنلاین و حتی شبکه‌های اجتماعی با استفاده از الگوریتم‌های هوشمند، کالاهای متناسب با نیاز و توان خرید کاربران را پیشنهاد می‌کنند. این فرایند باعث شده مصرف‌کننده ایرانی پیش از خرید، زمان بیشتری را صرف جست‌وجو، مقایسه و ارزیابی کند. در واقع، هوش مصنوعی نه‌تنها انتخاب را آسان‌تر کرده، بلکه نوعی نظم جدید در تصمیم‌گیری اقتصادی خانوارها به وجود آورده است.
از سوی دیگر، در فضای تورمی، مردم بیش از گذشته به تخفیف‌ها، جایگزین‌های ارزان‌تر و خریدهای هدفمند توجه نشان می‌دهند. هوش مصنوعی در این میان با تحلیل رفتار خرید کاربران، الگوهای مصرف را شناسایی و پیشنهادهایی ارائه می‌کند که گاه به صرفه‌جویی بیشتر منجر می‌شود. برای مثال، بسیاری از پلتفرم‌ها می‌توانند زمان مناسب خرید، کالاهای مشابه با قیمت کمتر یا حتی اولویت‌بندی نیازهای مصرفی را به کاربر نشان دهند. این مسئله سبب شده الگوی مصرف از «تمایل به خرید» به «محاسبه برای خرید» تغییر پیدا کند.
کارشناسان معتقدند گسترش این روند میتواند در بلندمدت ساختار بازار را نیز تحت تأثیر قرار دهد. وقتی مصرف‌کنندگان با کمک ابزارهای هوشمند آگاه‌تر عمل می‌کنند، بنگاه‌ها نیز ناچار می‌شوند در قیمت‌گذاری، کیفیت و نحوه عرضه کالاها شفاف‌تر باشند. به بیان دیگر، هوش مصنوعی فقط رفتار خریدار را تغییر نمی‌دهد، بلکه فروشنده و کل زنجیره بازار را هم به سمت رقابتی‌تر شدن سوق میدهد. این تحول به‌ویژه در بازارهایی مانند مواد غذایی، لوازم خانگی و پوشاک بیشتر قابل مشاهده است.
با این حال، استفاده از هوش مصنوعی در الگوی مصرف خانوارهای ایرانی با چالش‌هایی نیز همراه است؛ از جمله دسترسی نابرابر به ابزارهای دیجیتال، ضعف سواد داده‌ای و احتمال جهت‌دهی تبلیغاتی پلتفرم‌ها به انتخاب مصرف‌کنندگان. با وجود این، روند کلی نشان میدهد که در شرایط تورمی، خانوار ایرانی بیش از گذشته به تصمیم‌گیری هوشمند و داده‌محور روی آورده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، هوش مصنوعی نه‌فقط یک ابزار کمکی، بلکه یکی از بازیگران اصلی در شکل‌دهی به رفتار مصرفی جامعه ایران خواهد بود.
- نویسنده : نویسنده و خبرنگار: حسنعلی معینی
