وقوع درگیری نظامی میان ایران و ایالات متحده آمریکا، فراتر از یک رویارویی صرف، موضوعی است که در محافل استراتژیک به عنوان «نقطه عطف ژئوپلیتیک قرن» از آن یاد میشود. این مسئله از منظر استراتژیک، ترکیبی پیچیده از تهدیدهای وجودی و فرصتهای تحمیلی است.
وقوع درگیری نظامی میان ایران و ایالات متحده آمریکا، فراتر از یک رویارویی صرف، موضوعی است که در محافل استراتژیک به عنوان «نقطه عطف ژئوپلیتیک قرن» از آن یاد میشود. این مسئله از منظر استراتژیک، ترکیبی پیچیده از تهدیدهای وجودی و فرصتهای تحمیلی است. از یک سو، جنگ برای ایران به معنای تهدید جدی علیه زیرساختهای حیاتی، امنیت انرژی و ثبات اقتصادی در کوتاهمدت است؛ اما از سوی دیگر، برخی تحلیلگران معتقدند چنین بحرانی میتواند به عنوان یک «محرک اجباری» برای انسجام داخلی و بازتعریف موازنه قدرت در خاورمیانه عمل کند.
در جبهه تهدیدها، تقابل مستقیم نظامی میتواند منجر به تخریب گسترده داراییهای استراتژیک و تشدید بیسابقه فشارهای معیشتی شود. با توجه به آسیبپذیری زیرساختهای هستهای و صنعتی در برابر حملات هوایی پیشرفته، ریسک از دست رفتن دستاوردهای چنددههای بسیار بالاست. علاوه بر این، درگیر شدن در یک جنگ فرسایشی با ابرقدرتی که از برتری تکنولوژیک و شبکهای از متحدان منطقهای برخوردار است، میتواند پتانسیلهای توسعه ملی ایران را برای سالها به تعویق انداخته و مسیرهای دیپلماتیک برای لغو تحریمها را به کلی مسدود نماید.
با این حال، نگاهی به تئوریهای رئالیسم در روابط بینالملل، دریچهای از «فرصتهای تدافعی» را نیز میگشاید. در صورت وقوع جنگ، ایران ممکن است از استراتژی «بازدارندگی فعال» و نبرد نامتقارن برای تثبیت هژمونی خود در منطقه استفاده کند. بستن تنگه هرمز یا هدف قرار دادن پایگاههای منطقهای آمریکا، اگرچه هزینهبر است، اما میتواند قیمت جهانی انرژی را به شکلی تغییر دهد که قدرتهای بزرگ چارهای جز پذیرش ایران به عنوان یک «قدرت غیرقابل حذف» نداشته باشند. در واقع، جنگ میتواند به کاتالیزوری برای خروج دائمی نیروهای فرامنطقهای از خلیج فارس تبدیل شود.
در نهایت، واقعیت میدانی نشان میدهد که «هزینه-فایده» یک جنگ تمامعیار برای هیچیک از طرفین مثبت نیست. برای ایران، بهترین فرصت نه در خودِ جنگ، بلکه در «مدیریت لبه پرتگاه» نهفته است؛ یعنی بهرهگیری از قدرت نظامی برای کسب امتیاز در میز مذاکره. تهدید جنگ، بیش از آنکه یک فرصت نظامی باشد، یک ابزار چانهزنی سیاسی است که اگر به درستی مدیریت شود، میتواند منجر به یک «توافق بزرگ» و تثبیت جایگاه ایران در نظم نوین جهانی گردد، بدون آنکه هزینههای ویرانگر یک نبرد واقعی بر ملت تحمیل شود.
خبرنگار: حسنعلی معینی
- نویسنده : خبرنگار: حسنعلی معینی
